Адам укуктарына негизделген санариптик Кыргызстан
Биз сөз эркиндигин, контентти адилет модерациялоону жана интернеттеги жеке маалыматтарды коргоо үчүн жарандык коомду, көз карандысыз медианы, академиялык чөйрөнү жана технология адистерин бириктиребиз.
Изилдөө темалары
Кыргызстандын коомдук турмушунун басымдуу бөлүгү бир нече глобалдык платформада өтөт. Алардын эрежелери алыста жазылат — кыргызча сейрек.
Кыргызча пост кантип модерацияланат
Кыргыз тили — ресурсу аз тил: модерация системаларын үйрөтүү үчүн белгиленген маалымат аз. Платформалар көбүнчө тилдер аралык өткөрүүгө таянышат — англис же орус тилинде үйрөтүлгөн моделдерди кыргызча текстке колдонушат.
Пост жарыяланат
Кыргызча, көбүнчө орусча сөздөр, сленг жана жергиликтүү түшүнүктөр аралаш.
Автоматтык текшерүү
Ресурсу көп тилдер үчүн түзүлгөн классификаторлор, кээде машиналык котормо аркылуу.
Контекст жоголот
Ирония, идиомалар жана жашыруун жек көрүү тили туура эмес түшүнүлөт же такыр байкалбайт.
Жергиликтүү модератор жок
Бир дагы ири платформанын аймакта кыргыз тилдүү модераторлору жок.
Жетишсиз модерация
Куугунтук, доксинг жана уюштурулган чабуулдар кайра-кайра даттанууга карабай интернетте кала берет.
Ашыкча модерация
Мыйзамдуу пикирлер, журналистика жана саясий талкуулар жаңылыштык менен өчүрүлөт, ал эми апелляциялар адамга сейрек жетет.
Булактар: Center for Democracy & Technology, «Content Moderation in the Global South», 2025; «Айкын Санариптин» улуттук изилдөөсү, 2026.
Өлкө онлайн — ал эми эркин сөз үчүн мейкиндик тарып баратат
Кыргызстандын аудиториясына ким жетет
Платформалар боюнча жарнамалык камтуу, 2025-жылдын аягы
Булак: DataReportal / Kepios, Digital 2026: Kyrgyzstan. Жарнамалык камтуу активдүү колдонуучулардын санына барабар эмес.
Социалдык тармак колдонуучулары көбөйүүдө
Социалдык тармактардагы активдүү профилдер, млн
Булак: DataReportal, Digital 2024–2026: Kyrgyzstan.
Акыркы иш-чаралар
Биздин экспертиза — сиз үчүн
Кыргыз контекстин билген команданын тренингдери, изилдөөлөрү, саясат экспертизасы жана консультациялары.
Коалициянын курамы
Коалицияга кошулуу
Биздин миссиябызды жана принциптерибизди бөлүшкөн уюмдарды жана көз карандысыз эксперттерди чакырабыз.
Көз карандысыз көп тараптуу коалиция
«Айкын Санарип» — Кыргызстанда коопсуз, ачык жана туруктуу санариптик мейкиндик үчүн өнөктөштүк аянтча. Биз сөз эркиндиги, санариптик укуктар, онлайн коопсуздук, контентти модерациялоо жана жоопкерчиликтүү технологиялар боюнча диалог жана экспертиза аянтчасыбыз.
Коалициянын түзүлүү тарыхы
Зарылдык жаралды
Онлайн коркунучтардын көбөйүшү жана медиага басым нейтралдуу эксперттик аянтчага суроо-талап жаратты.
Демилге
КЭУлар, медиа эксперттер жана санариптик укуктарды коргоочулар концепцияны иштеп чыкты.
Жобо кабыл алынды
Башкаруу органдары жана Этика кодекси бекитилди.
Расмий ишке киргизүү
Бишкекте ачылыш форуму жана сөз эркиндиги менен контентти модерациялоо боюнча биринчи улуттук изилдөө.
Алгачкы позициялар
ЖИ этикасы жөнүндө жобонун долбооруна талдоо жана Байкоочу кеңешке коомдук комментарий.
Стратегия
Кыргыз Республикасында адам укуктарын, сөз эркиндигин жана маалыматка бирдей жетүүнү камсыз кылган коопсуз, туруктуу, ачык, этикалык жана инклюзивдүү санариптик чөйрөнү калыптандырууга көмөктөшүү.
Кыргызстандын тилдерин жана маданиятын эске алган, колдонуучуларды онлайн зомбулуктан жана дезинформациядан коргогон, мамлекет жана платформалар кулак салган көз карандысыз эксперттик үнү бар коопсуз жана эркин санариптик чөйрө.
Биздин баалуулуктар
Көз карандысыздык жана ыктыярдуу катышуу
Көп тараптуу диалог жана инклюзивдүүлүк
Ачыктык жана отчеттуулук
Гендердик сезимтал мамиле
Адам укуктарынын артыкчылыгы
«Зыян келтирбе»
Биз жөнгө салуучу орган эмеспиз. «Айкын Санарип» контентти бөгөттөбөйт, цензура кылбайт жана мамлекеттин же платформалардын милдеттерин алмаштырбайт. Коалиция эч бир саясий топтун же технологиялык компаниянын кызыкчылыгын көздөбөйт.
Стратегиялык максаттар
Коалиция өз миссиясын ишмердүүлүктүн төрт багыты аркылуу ишке ашырат.
Коалициянын түзүмү
Жогорку орган — Жалпы чогулуш: чечимдер консенсус менен, ал болбосо добуш берүү менен кабыл алынат, ар бир мүчө уюмдун бир добушу бар. Катчылык күнүмдүк ишти координациялайт, Этика комиссиясы көз карандысыздыкты камсыз кылат.
Катчылык
Жалпы чогулуш тарабынан ротация менен бир жылга шайлануучу координациялоочу орган.
Этика комиссиясы
Мүчөлүккө арыздарды, аффилирленүү жана кызыкчылыктар кагылышуусу маселелерин караган көз карандысыз орган.
Уюмдар — юридикалык жактар
Алгач коалицияга мүчө уюмдар, андан кийин жеке катышуучулар көрсөтүлгөн.
Катышуучулар — жеке жактар
Коалициянын байланыштары
Коалиция, мүчөлүк жана кызматташуу боюнча бизге жазыңыз.
Талдоо жана изилдөөлөр
Санариптик укуктар, контентти модерациялоо жана технологиялар боюнча тематикалык талдоо. Статистика жана көрсөткүчтөр санариптик чөйрөнүн серебинде өзүнчө берилген.
Изилдөөлөр жана эксперттик позициялар
Салымдар трекери
| ID | Салым | Дарек ээси | Күнү | Абалы |
|---|
Кыргызстандын санариптик мейкиндиги сандарда
Байланыш, платформалар, эркиндиктер жана укуктук негиз — эл аралык булактардын маалыматы боюнча. 2026-жылдын ноябрында жаңыланды.
Дээрлик баары онлайн
Булак: DataReportal / Kepios, Digital 2026: Kyrgyzstan (2025-жылдын аягындагы маалымат). Мобилдик туташуулар калктан көп, анткени көптөр бирден ашык SIM-карта колдонушат.
Instagram үстөмдүк кылат. TikTok бөгөттөлгөн.
Социалдык тармактардын өсүшүн дээрлик толугу менен Instagram камсыз кылат. TikTok балдарды коргоо жүйөсү менен 2024-жылдын апрелинен бери расмий бөгөттөлгөн; көптөр VPN аркылуу киришет, ошондуктан анын аудиториясы расмий статистикада көрүнбөйт.
Платформалар боюнча жарнамалык камтуу
DataReportal, Digital 2026. Xтин камтуусу бир жылда болжол менен эки эсе азайды.
Чоңдорду (18+) камтуу
DataReportal, Digital 2026.
Эл аралык индекстер
2021-жылдан берки негизги өзгөрүүлөр
Бир катар мыйзамдар сайттарды бөгөттөө, пикир үчүн айып салуу жана ЖМКны көзөмөлдөө негиздерин кеңейтти, ал эми жаңы Санариптик кодекс жеке маалыматтарды коргоо эрежелерин жаңылады.
Маалыматтар кайдан алынган
Иш-чаралар
Коалициянын жана анын мүчөлөрүнүн форумдары, тренингдери жана ачык талкуулары.
Коалициянын иш-чаралары
Ишмердүүлүк багыттары
Медиасабаттуулук, платформалар менен диалог, изилдөөлөр жана жоопкерчиликтүү ЖИ — коалициянын төрт иш багыты.
Иш-чаралар
Коалициянын иш-чараларынын отчёттору жана материалдары.
Материалдар жана басылмалар
Коалициянын мүчөлөрүнүн жана өнөктөштөрүнүн изилдөөлөрү, сунуштары жана окуу материалдары.
Табылган материалдар:
Ойлон. Текшер. Катыш.
Жек көрүү тили, сөз эркиндиги жана фейктерди таануу боюнча студенттик форум — 2026-жылдын 30-октябры, И. Арабаев атындагы КМУ, Бишкек.
Жыйынтыгы
As part of Global MIL Week, the Aikyn Sanarip coalition and the Aikyn Sanarip Coalition hosted a forum for students at Arabaev Kyrgyz State University. Participants debated where criticism ends and hate speech begins, heard findings from two studies on freedom of expression and digital content in Kyrgyzstan, and tested their skills in a team quiz on fakes and AI-generated content.
«Хейт же хейт эмес?» — студенттер кантип добуш беришти
Социалдык тармактардагы үч чыныгы пост боюнча телефондон добуш берүү
Программа
| 13:00–13:30 | Каттоо, саламдашуу кофеси |
| 13:30–13:45 | Ачылышы Samat Zhumaliev, Vice-Rector for Academic Affairs, Arabaev Kyrgyz State University · Aibek Askarbekov, Director, Aikyn Sanarip Coalition |
| 13:45–14:00 | Интерактив «Хейт же хейт эмес?» — үч чыныгы пост боюнча телефондон добуш берүү |
| 14:00–14:30 | Изилдөө: «Кыргызстандагы сөз эркиндиги жана контентти модерациялоо» Эльмира Токтогулова, Медиаконсалтингди өнүктүрүү фондунун директору |
| 14:30–15:00 | Изилдөө: «Behind the Screens» — контент авторлорунун көйгөйлөрү, маалымат алуу адаттары, сөз эркиндигинин стандарттарын билүү Камила Усманова, IDEA Central Asia |
| 15:00–15:45 | Кофе-брейк |
| 15:45–17:15 | «Ишенбе — текшер!» командалык квизи: фейктер жана ЖИ контенти, колдонуучулардын укуктары, интернеттеги жеке маалыматтар |
| 17:15–17:25 | Сыйлоо жана жабылышы |
Сүрөттөр
Кыргыз контекстин терең билген экспертиза
Биз ЖОЖдор, КЭУлар, медиа, эл аралык уюмдар, технологиялык компаниялар жана мамлекеттик органдар менен иштейбиз. Кызматтардан түшкөн каражат коалициянын көз карандысыз ишин колдойт.
Суроодон натыйжага чейин
Суроо
Тапшырма, аудитория, тил жана мөөнөт тууралуу айтып бериңиз.
Сунуш
Мүчө уюмдардан эксперттерди тандап, иштин көлөмүн жана бюджетти жөнөтөбүз.
Макулдашуу
Программаны, натыйжаларды жана шарттарды макулдашабыз.
Аткаруу
Тренинг, отчёт же корутунду — пикир алмашуу жана баалоо менен.
Долбооруңуз тууралуу айтып бериңиз
Бир нече жумуш күнүнүн ичинде формат, команда жана баа боюнча сунуш менен жооп беребиз.
aikynsanarip@gmail.com
Коалициянын мүчөлөрү
КЭУлар, көз карандысыз медиа жана фактчекерлер, медиа сабаттуулук боюнча уюмдар жана академиялык чөйрө — ошондой эле санариптик укук, адам укуктары, медиа талдоо жана технологиялар боюнча көз карандысыз эксперттер.
Уюм менен түз байланышыңыз
Мүчө болуңуз
Уюмдар добуш берүү укугу менен кошулат (ар бирине бир добуш). Көз карандысыз эксперттер жумушчу топторго жана иш-чараларга добуш берүү укугусуз катышат.
Арыз
Форманы толтуруп, кеминде эки мүчөнүн сунушун тиркеңиз.
Милдеттенме
Миссияга, принциптерге жана Этика кодексине макулдугуңузду ырастап, кызыкчылыктар кагылышуусунун жоктугу жөнүндө декларацияга кол коюңуз.
Кароо
Этика комиссиясы арызды карайт.
Чечим
Кабыл алуу жөнүндө чечимди Жалпы чогулуш кабыл алат.
Арыз
Суроолоруңуз барбы? Бизге жазыңыз:
aikynsanarip@gmail.com